Rozdział+1+Neurogeneza+jako+przejaw+plastyczności+mózgu

** 1.1 **** Plastyczność mózgu **
 *  co to jest neuroplastyczność

Plastyczność na poziomie systemowym to taka właściwość układu nerwowego, która zapewnia jego zdolność do adaptacji, zmienności, samo naprawy, a także uczenia się i pamięci [Kossut 2006, s. 590].
 * rodzaje neuroplastyczności

** 1.2 **** Neurogeneza – historia odkrycia **  Przed wiele lat w nauce panował pogląd, że w układzie nerwowym ssaków podziały komórek następują tylko w okresie prenatalnym i wtedy też występuje w nim maksymalna liczba komórek, a w ciągu życia ilość neuronów może się jedynie zmniejszać na skutek procesów patologicznych lub w wyniku starzenia się organizmu. [Bartkowska 2004, s. 167] Na początku dwudziestego wieku hiszpański neuroanatom, zdobywca Nagrody Nobla, Santiago Ramón y Cajal w swoim dziele // Degeneration and Regeneration of the Nervous System // napisał: „In adult [brain] center the nerve paths are something fixed, ended, immutable. Everything may die, nothing may be regenerated.” (//W dorosłych ośrodkach [nerwowych] szlaki nerwowe są ustalone, zakończone, niezmienne. Wszystko może umrzeć, nic nie może się zregenerować.)// [za: Doidge 2007, s. 249]. Powyższe sformułowanie stało się dogmatem obowiązującym przez większość XX wieku. Jednak w ciągu ostatnich lat poznano wiele mechanizmów regulujących neurogenezę w mózgach dorosłych ssaków. Od początku XX w. pojawiały się doniesienia o tym, że w okresie postnatalnym mogą powstawać nowe neurony. Poglądy te nie zyskały jednak uznania, gdyż trudno było wykluczyć, że generowany jest jedynie glej. [Bartkowska 2004, s. 167] Kolejnym ograniczeniem był fakt, że paradygmat Cajala był bardzo silny. W latach 60. XX wieku wykazał, że nowe neurony mogą powstawać w mózgu dorosłego ssaka. Przeprowadził badania na szczurach wykorzystując metodę wykrywania dzielących się komórek przy pomocy znakowanej radioaktywnie tymidyny (3H-tymidyna), wbudowującej się do DNA komórek powstałych podczas podziałów mitotycznych (podczas fazy S cyklu komórkowego) i uwidacznianej przy pomocy autoradiografii. [Bartkowska 2004, s. 167] Gdy w 1965 roku Joseph Altman i Gopal D. Das z Instututu Technologii w Massachusetts odkryli nowe neurony w mózgach dorosłych szczurów, ich praca nie zyskała uznania. Kolejnym krokiem ku zmianie paradygmatu były prace Fernando Nottebohma, który zaobserwował nowe komórki nerwowe u dorosłych ptaków śpiewających [Doidge 2007, s. 250]. Odkrycie to zainspirowało innych naukowców do dalszych badań, które potwierdziły istnienie neuronalnych komórek macierzystych u naczelnych, a także u ludzi.
 * ** Cajal – niezmienność szlaków nerwowych (1913) **
 * ** Altman – neurogeneza u szczurów (lata 60.) **


 * Poglądy Altmana potwierdzono dopiero w latach 90. (m.in. Elisabeth Gould) w eksperymentach z wykorzystaniem bromodeoksyurydyny przeprowadzanych na ssakach (szczury, makaki).
 * Bromodeoksyurydyna (BrdU) to syntetyczny analog tymidyny, który wbudowuje się do DNA replikowanego podczas podziału i pozwala dojrzeć komórki potomne pod mikroskopem.
 * Zastosowanie tymidyny, a zwłaszcza BrdU, zaowocowało wieloma nowymi danymi dotyczącymi neurogenezy, także w mózgu dorosłych zwierząt.

 <span style="color: windowtext; font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%; text-align: justify;">Eriksson i Gage odkryli sposób znakowania komórek mózgowych przy pomocy markera zwanego BrdU. Badanie zostało przeprowadzone na śmiertelnie chorych pacjentach, których poproszono o zgodę na wstrzyknięcie znacznika. Po śmierci pacjentów, badacze odkryli w ich mózgach nowe neurony. Stąd wniosek, że nowe neurony powstają w mózgu człowieka przez całe życie. [Doidge 2007, s. 251]. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%; text-align: justify;"> W 1998 roku opublikował pierwsze dane wskazujące, że proces neurogenezy zachodzi również w mózgu dorosłego człowieka w tych samych strukturach, co w mózgu szczura. Badania te przeprowadzono postmortem, z wykorzystaniem próbek mózgu pacjentów chorych na raka, u których zastosowano bromodeoksyurydynę (BrdU), pochodną tymidyny jako znacznika do monitorowania rozrostu guza. Eriksson i jego współpracownicy wykazali, że nowe neurony powstają w hipokampie, a dokładniej w zakręcie zębatym w mózgu człowieka przez całe życie. [Eriksson et. al. 1998, s. 1313] We wszystkich przebadanych próbkach stwierdzono obecność nowych neuronów.
 * <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%; text-align: justify;">** Eriksson – neurogeneza u ludzi (1998) **