Rozdział+2+Powstawanie+nowych+neuronów

** 2.1 **** Komórki macierzyste ** Powstawanie nowych komórek nerwowych stanowi złożony proces. Podstawą neurogenezy są neuronalne komórki macierzyste. Komórki te charakteryzuje zdolność do samo odnawiania się w nieskończonej liczbie podziałów komórkowych, a także multipotencja, czyli zdolność do różnicowania się w różne typy komórek tkanki mózgowej [Götz, Huttner 2005, s. 777]. Okresowo ulegają one proliferacji, dając początek innym komórkom macierzystym oraz komórkom prekursorowym. Te ostatnie, zwane także progenitorowymi, nie posiadają zdolności samo odnawiania się [tamże, s. 778], ale mogą różnicować się w neurony lub komórki glejowe. Jednak zanim komórki te będą mogły się zróżnicować, muszą wyemigrować spod wpływu multipotentnych komórek macierzystych [Gage 2003, s. 48-49]. Ścieżki migracji ukazane są na poniższym rysunku.  Średnio tylko połowa nowopowstałych komórek przeżywa i różnicuje w neurony oraz glej. Cały proces od momentu powstania nowych komórek do czasu, gdy staną się one w pełni dojrzałymi neuronami, zdolnymi do wysyłania i odbioru informacji, trwa ponad jeden miesiąc. Zatem neurogeneza stanowi kontrolowany proces, na który mają wpływ różne czynniki. [Gage 2003, s. 48]. 



 ** 2.2 **** Gdzie powstają nowe neurony ** Powstawanie nowych neuronów w mózgach dorosłych ssaków związane jest z populacjami komórek opuszki węchowej (//olfactory bulb//) oraz zakrętu zębatego hipokampa (//dentate gyrus//). Podziały komórkowe są ograniczone głównie do dwóch obszarów, do których należą: W odróżnieniu od ptaków, gdzie komórki powstające w strefie przykomorowej komór bocznych migrują do różnych części przodomózgowia, u ssaków komórki te migrują do opuszki węchowej. [Bartkowska 2004, s. 169] Komórki powstałe w zakręcie zębatym hipokampa wbudowują się zaś w warstwę ziarnistą (//granular zone//) formacji hipokampa.
 * strefa przykomorowa komór bocznych mózgu (//subventricular zone//, SVZ),
 * warstwa podziarnista (//subranular layer//, SGL) zakrętu zębatego hipokampa.


 * Budowa zakrętu zębatego jest trójwarstwowa, z jedną wyraźną warstwą neuronów ziarnistych.
 * Pod warstwą ziarnistą znajduje się warstwa komórek wielokształtnych, zwana też wnęką (hilus) zakrętu zębatego.
 * Nowe neurony powstają w wyniku podziału komórek progenitorowych rezydujących w warstwie podziarnistej zakrętu zębatego. Później te młode komórki zostają dodane do warstwy ziarnistej i tam zostają wbudowane w normalne obwody funkcjonalne.



 Możliwe, że nowe neurony powstają także w innych częściach mózgu, takich jak m.in.: kora nowa, prążkowie, ciało migdałowate, substancja czarna [Gould 2007]. Wyniki badań nie są jednak jednoznaczne.





<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%; text-align: justify;"> ** 2.3 **** Metody znakowania **

<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%; text-align: justify;">

<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%; text-align: justify;"> ** 2.4 ** ** Czynniki wpływające na proliferację, różnicowanie i przetrwanie komórek **

<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%; text-align: justify;"> ** Stymulujące **
 * <span style="color: windowtext; font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">wzbogacone środowisko życia, gdzie osobniki mają kontakt z wieloma bodźcami węchowymi, wzrokowymi czy smakowymi,
 * <span style="color: windowtext; font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">umiarkowana aktywność fizyczna - bieganie, bądź pływanie znacząco zwiększało liczbę komórek wygenerowanych w hipokampie szczurów,
 * <span style="color: windowtext; font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">wprowadzenie nowego przedmiotu do znanego środowiska,
 * <span style="color: windowtext; font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">niektóre związki endogenne, takie jak czynniki wzrostu (BDNF) czy serotonina

<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%; text-align: justify;"> ** Hamujące **
 * <span style="color: windowtext; font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">alkohol i nikotyna,
 * <span style="color: windowtext; font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">wysoki poziom hormonów sterydowych (stres),
 * <span style="color: windowtext; font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">wiek – wraz z wiekiem tempo neurogenezy obniża się, choć nie ustaje całkowicie.

<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%; text-align: justify;"> Proces neurogenezy modulowany jest przez wiele czynników, zarówno stymulujących go, jak mających wpływ hamujący. Przykładowo zauważono, że u zwierząt żyjących we wzbogaconym środowisku, zarówno w warunkach naturalnych, jak i eksperymentalnych, gdzie mają one kontakt z wieloma różnymi bodźcami węchowymi, wzrokowymi czy smakowymi, szansa powstania i przeżycia nowych neuronów jest znacznie wyższa. Ponadto, umiarkowana aktywność fizyczna stymuluje proces neurogenezy w mózgu dorosłych ssaków. Zauważono, że wyższe tempo neurogenezy pozytywnie koreluje z niektórymi składowymi zachowania zwierząt. Na przykład, wprowadzenie nowego przedmiotu do znanego środowiska powoduje intensywną eksplorację tego przedmiotu przez zwierzę. Oposy, u których zaobserwowano wyższe tempo generacji nowych komórek w mózgu, częściej podchodzą do nowych obiektów, intensywniej obwąchują je, a także starają się na nie wspiąć. Pozytywny wpływ na proces neurogenezy mają także niektóre związki endogenne, takie jak czynniki wzrostu czy serotonina, które stymulują podziały komórkowe w mózgu. Do czynników obniżających tempo neurogenezy można zaliczyć wysoki poziom hormonów sterydowych, spowodowany najczęściej stresem. Pod wpływem krótkotrwałego, lecz silnego, albo długotrwałego stresu następuje znaczne ograniczenie proliferacji komórek w zakręcie zębatym hipokampa. Także wraz z wiekiem tempo neurogenezy obniża się, choć nie ustaje całkowicie. Wyraźne zmniejszenie tempa podziałów w strefie okołokomorowej widać już u 15−miesięcznych oposów, a w 33. miesiącu życia (czyli w głębokiej starości) spada ono o ponad 50 procent. Nowe komórki są również generowane w mózgach starych szczurów i ludzi, jednak u tych gatunków spadek tempa neurogenezy z wiekiem jest jeszcze większy, do 90 procent. Wraz z wiekiem następuje także ograniczenie lub zahamowanie migracji, co uniemożliwia nowym komórkom nerwowym osiągnięcie właściwego miejsca przeznaczenia. W związku z tym nowo powstające komórki częściej umierają, niejednokrotnie wkrótce po generacji, zanim przekształcą się w dojrzałe neurony. [Grabiec 2009]